Chiết xuất thực vật chủ yếu đề cập đến các chất được chiết xuất hoặc chế biến từ thực vật (toàn bộ hoặc một phần của cây) làm nguyên liệu, sử dụng dung môi hoặc phương pháp thích hợp, có thể được sử dụng trong ngành dược phẩm, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp hóa chất hàng ngày và các ngành công nghiệp khác. Có sự chồng chéo về khái niệm giữa chiết xuất thực vật và chiết xuất dược liệu Trung Quốc. Nguyên liệu của chiết xuất thực vật ở nước ta chủ yếu đến từ các loại dược liệu Trung Quốc, do đó, chiết xuất thực vật trong nước ở một mức độ nhất định cũng có thể được gọi là chiết xuất dược liệu Trung Quốc, và thường được xếp vào danh mục sản phẩm dược liệu Trung Quốc trong thống kê thương mại xuất khẩu của nước ta.
Chiết xuất thực vật có thể được phân loại thành ba loại dựa trên hàm lượng hoạt chất: chiết xuất đơn chất hiệu quả, chiết xuất tiêu chuẩn và chiết xuất tỷ lệ; dựa trên thành phần, chúng có thể được chia thành glycoside, axit, polyphenol, polysaccharide, terpene, flavonoid, alkaloid, v.v.; dựa trên dạng sản phẩm, chúng có thể được chia thành dầu thực vật, chiết xuất, bột, viên nén, v.v.; dựa trên mục đích sử dụng, chúng có thể được chia thành sản phẩm màu tự nhiên, sản phẩm chiết xuất từ dược liệu Trung Quốc, sản phẩm chiết xuất và sản phẩm cô đặc.
1. Quy mô chiết xuất thực vật tại nước ta tiếp tục tăng trưởng và phát triển, quy mô thị trường dự kiến sẽ vượt 60 tỷ nhân dân tệ vào năm 2025
Ngành công nghiệp chiết xuất thực vật của nước ta khởi đầu muộn, chỉ mới bắt đầu phát triển từ những năm 1970, và ban đầu chỉ là một khâu trong sản xuất dược phẩm. Mãi đến những năm 1990, cùng với sự trỗi dậy của ngoại thương, nước ta mới thực sự bước vào giai đoạn khởi đầu của ngành chiết xuất thực vật, và dần dần bắt đầu áp dụng các phương pháp chiết xuất hiệu quả hơn như chiết xuất bằng enzyme, chiết xuất siêu âm, chiết xuất siêu tới hạn và công nghệ tách màng. Sau đó, vào thế kỷ 21, khi công nghệ chiết xuất thực vật bước vào giai đoạn trưởng thành của công nghiệp hóa và được thị trường chấp nhận rộng rãi, thị trường chiết xuất thực vật của nước ta bước vào thời kỳ phát triển vàng, quy mô không ngừng tăng trưởng và phát triển. Số liệu cho thấy, vào năm 2023, quy mô thị trường chiết xuất thực vật của nước ta đạt gần 45 tỷ nhân dân tệ, và dự kiến đến năm 2025, quy mô thị trường này sẽ vượt quá 60 tỷ nhân dân tệ.
2. Vị thế của các doanh nghiệp trong nước trên trường quốc tế ngày càng nổi bật, xuất khẩu ngoại thương duy trì tốc độ tăng trưởng tương đối cao trong mười năm
Sau nhiều năm phát triển, ngành công nghiệp chiết xuất thực vật của nước ta không ngừng lớn mạnh và phát triển. Cho đến nay, vị thế và vai trò của các doanh nghiệp trong nước trong thương mại quốc tế, phân công lao động và hợp tác ngày càng nổi bật, xuất khẩu ngoại thương duy trì tốc độ tăng trưởng tương đối cao trong suốt mười năm. Chiết xuất thực vật, với tư cách là sản phẩm nguyên liệu chính trong các danh mục xuất nhập khẩu của ngành dược liệu Trung Quốc, chiếm 50% kim ngạch ngoại thương dược liệu Trung Quốc. Xét riêng về xuất khẩu, chiết xuất thực vật chiếm 60%. Năm 2023, kim ngạch xuất khẩu của nước ta đạt 3,32 tỷ USD, giảm 6% so với cùng kỳ năm trước, thị phần toàn cầu vượt quá 20%, đứng đầu thế giới. Kim ngạch nhập khẩu chỉ đạt 680 triệu USD, giảm 12% so với cùng kỳ năm trước. Có thể thấy, chiết xuất thực vật của nước ta hiện nay chủ yếu phục vụ xuất khẩu, và thị trường xuất nhập khẩu đang có thặng dư thương mại.
3. Sản phẩm có nhiều lĩnh vực ứng dụng rộng rãi và có triển vọng phát triển rộng mở trong tương lai
Theo "Báo cáo Nghiên cứu Xu hướng Phát triển Ngành Công nghiệp Chiết xuất Thực vật Trung Quốc và Dự báo Triển vọng Tương lai (2024-2031)" do Mạng lưới Báo cáo Guanyan công bố, các lĩnh vực ứng dụng của chiết xuất thực vật bao gồm y học, thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung dinh dưỡng, mỹ phẩm và các lĩnh vực khác, với tính mở rộng ứng dụng tốt và không gian thị trường lớn. Hơn nữa, cùng với sự nâng cao trình độ khoa học công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất, các loại chiết xuất mới liên tục xuất hiện, và các kịch bản ứng dụng mới của các chiết xuất đã biết cũng không ngừng được mở rộng, do đó không gian nhu cầu thị trường đối với chiết xuất thực vật cũng sẽ mở rộng tương ứng. Có thể thấy, với sự mở rộng liên tục của các lĩnh vực ứng dụng chiết xuất thực vật, sự phát triển không ngừng của thị trường hạ nguồn sẽ mang lại nhu cầu thị trường rộng lớn.
Hiện nay, từ mô hình phân bố các lĩnh vực ứng dụng hạ nguồn của ngành chiết xuất thực vật, theo dữ liệu liên quan, thực phẩm và đồ uống (thực phẩm bổ sung dinh dưỡng/sản phẩm sức khỏe) chiếm tỷ trọng lớn nhất trong lĩnh vực ứng dụng của ngành chiết xuất thực vật, lên tới 45%. Tiếp theo là các chế phẩm thảo dược và mỹ phẩm, lần lượt chiếm 26% và 12% trong các lĩnh vực ứng dụng của ngành chiết xuất thực vật.
1. Sản phẩm sức khỏe
Theo Điều 3.1 của GB16740-97 "Tiêu chuẩn chung về thực phẩm sức khỏe (chức năng)", thực phẩm sức khỏe được định nghĩa là: "Thực phẩm sức khỏe (chức năng) là một loại thực phẩm có các đặc điểm chung của thực phẩm thông thường, có thể điều chỉnh các chức năng của cơ thể con người, phù hợp cho các nhóm người cụ thể sử dụng, nhưng không nhằm mục đích điều trị bệnh."
Trong những năm gần đây, cùng với sự nâng cao mức sống của người dân, yêu cầu về chất lượng cuộc sống ngày càng cao, ý thức về sức khỏe được tăng cường, nhu cầu về các sản phẩm chăm sóc sức khỏe của người dân cũng dần gia tăng, khiến thị trường có xu hướng tăng trưởng liên tục. Số liệu cho thấy, vào năm 2022, quy mô thị trường của ngành sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại nước ta đạt 298,9 tỷ nhân dân tệ, tăng 10,4% so với cùng kỳ năm trước. Đến năm 2023, quy mô thị trường sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại nước ta đã tăng lên 328,3 tỷ nhân dân tệ.
2. Mỹ phẩm
Trong những năm gần đây, nhờ sự cải thiện mức sống của người dân, ngành mỹ phẩm đã phát triển mạnh mẽ và bùng nổ. Mặc dù vào năm 2020, khi đại dịch ập đến, các ngành nghề đều bị ảnh hưởng ở một mức độ nhất định, và quy mô thị trường của ngành mỹ phẩm đã giảm xuống dưới 400 tỷ. Tuy nhiên, khi dịch bệnh dần được kiểm soát hiệu quả, cùng với sự trỗi dậy nhanh chóng của các nền tảng phát trực tiếp thương mại điện tử, thị trường ngành mỹ phẩm đã dần phục hồi. Vào đầu năm 2021, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Nhà nước chính thức công bố rằng Trung Quốc đã trở thành thị trường tiêu thụ mỹ phẩm lớn thứ hai thế giới. Theo số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia, doanh số bán lẻ mỹ phẩm của nước ta sẽ đạt 414,2 tỷ nhân dân tệ vào năm 2023. Ngành mỹ phẩm đang trong giai đoạn phát triển nhanh chóng và đã trở thành một trong "năm điểm nóng tiêu dùng lớn".
3. Dược phẩm
Ngành công nghiệp dược phẩm là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế quốc dân nước ta, là sự kết hợp giữa ngành công nghiệp truyền thống và hiện đại. Kể từ "Kế hoạch 5 năm lần thứ 12", nhờ sự thúc đẩy liên tục từ nhu cầu phát triển kinh tế và cải cách hệ thống y tế, tổng giá trị sản xuất của ngành công nghiệp dược phẩm nước ta đã duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, và Trung Quốc đã trở thành thị trường dược phẩm mới nổi lớn nhất thế giới. Theo số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia, năm 2023, các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm trên quy mô nhất định của nước ta đạt doanh thu hoạt động 2520,57 tỷ nhân dân tệ và tổng lợi nhuận 347,30 tỷ nhân dân tệ.
Tóm lại, với sự phát triển không ngừng của các thị trường hạ nguồn như thực phẩm chức năng, dược phẩm và mỹ phẩm, nhu cầu thị trường đối với ngành chiết xuất thực vật của nước ta cũng sẽ được thúc đẩy tăng trưởng.